Doar vuilt het haart, wat tonge sprekt, in richt- en slichte toal.

Als ik ’s nachts wakker word – en dat gebeurt met enige regelmaat – start ik vaak mijn computer op om via uitzending gemist naar documentaires te kijken. Hoewel, kijken is het niet het goede woord. Ik luister documentaires. Zo kan ik blijven liggen en hoef ik me toch niet op te vreten omdat ik niet in slaap val. En er is altijd de hoop dat de documentaire zo saai is dat ik ervan in slaap sukkel.

Niet heel lang geleden stuitte ik zo op een serie over dialecten*. Ik had er al eens over gelezen in Onze Taal en het leek me een goede nachtvuller. Zodoende keek ik enkele afleveringen over het Limburgs, het Fries en het Gronings. Er was een gemene deler, of eigenlijk twee: de sprekers van het dialect probeerden uit te leggen waarom ze zo graag het dialect spraken en de presentator probeerde dat te begrijpen. Beide groepen slaagden er niet erg goed in.

Zelf houd ik me al erg lang bezig met de vraag waarom ik het fries liever spreek dan het nederlands en vooral: waarom voelt het fries vertrouwder terwijl ik het nederlands zoveel meer bezig? En hoe komt het dat het zo merkwaardig is om fries met iemand te spreken als je er pas later achterkomt dat diegene friestalig is en dat je dus tijden ‘voor niets’ nederlands met zo iemand hebt gesproken?

Ik weet niet of er een sluitend antwoord is op zulke vragen. Er zijn twee ‘theorieën’ die ik in deze weblog weer wil geven. De eerste is die van Foppe de Haan zoals hij die ongeveer uitgesproken heeft tijdens de documentaire waar ik eerder over sprak. Hij zegt dit: het fries is de taal van je hart. Je moeder heeft altijd met je in het fries gesproken, al vanaf dat je aan de borst lag. Het is de taal van thuis. De taal die bij het friese land hoort. En we zijn er trots op. 

We zijn trots op het fries, we doen er alles aan om het te behouden. Als een ‘Hollander’ zich laatdunkend over onze taal uitlaat, halen we onze schouders op. Wij weten wel beter. Het fries is een volwaardige taal, ze houden hun commentaar maar voor zich!

Heel anders is dat hier in Groningen. Hier schamen mensen zich vaak voor het dialect. Ik ken maar weinig mensen van mijn leeftijd die het dialect geleerd hebben of thuis spreken. Laat staan dat ik ooit iemand gehoord heb die in het Gronings tot God bad. Dat is niet eerbiedig…

Merkwaardig vind ik dat. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik houd van het Gronings. Het is kort, no-nonsense, afgebeten, recht door zee. Richt- en slichte toal. En zo zijn de Groningers, misschien alle noordelingen: doe maar normaal, zeg wat je bedoelt, waarom veel woorden gebruiken als je met enkele toekunt? Heb je soms wat te verbergen dat je zo breedsprakig bent? Het Grönnens Laid verwoordt zo mooi hoe je een dialect kunt ervaren:

Doar vuilt het haart, wat tonge sprekt,
in richt- en slichte toal. 

Daar voelt het hart, wat de tong spreekt,
in directe en eenvoudige taal.

Dit komt uit je hart, dit heeft een verbinding met je gevoel. In je moedertaal hoef je zelden naar woorden te zoeken, maar probeer maar eens hetzelfde te zeggen in een andere taal. Zelfs als je die taal al jaren spreekt, zijn er gevoelens, overtuigingen die niet in die taal te vatten zijn. Niet precies zoals je het zou willen tenminste.
Spreek eens een hele dag engels met je moeder en ervaar de afstand, de moeite die je hebt om je goed uit te drukken. Zo is het voor een fries om de hele dag nederlands te moeten spreken tegen zijn moeder. Natuurlijk de woorden zijn makkelijker te vinden, maar de afstand… het is gewoon raar, alsof het niet je moeder is tegen wie je praat. Beter gezegd, het is niet mem.

http://www.uitzendinggemist.nl/programmas/8785-dat-is-andere-taal

Advertenties
Dit bericht is geplaatst in Blogs.

3 reacties op “Doar vuilt het haart, wat tonge sprekt, in richt- en slichte toal.

  1. Mooi geschreven en voor mij een lieve inhoud!

  2. Heit schreef:

    kreas as in krúsbei. Moai stikje, noflik om te lêzen en wat de ynhâld oanbelanget: alhiel mei iens.

    Heit

  3. Harm Havinga schreef:

    Kin mie d’r ook wel in vinden. Wel had dat docht?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s